Mockingbird duurzaam verankerd: betere kansen voor pleegkinderen en pleegouders
Wat als pleegzorg niet alleen draait om één gezin, maar om een heel netwerk dat samen om een pleegkind heen staat? Dat is de kracht van Mockingbird: een vorm van pleegzorg waarin pleeggezinnen elkaar ondersteunen en samen een stevig netwerk rondom het pleegkind vormen. Onlangs is een landelijk kostendekkend tarief ontwikkeld. Dat klinkt misschien niet spannend, maar het is een geweldige mijlpaal: hierdoor kan Mockingbird een blijvende plek krijgen in de pleegzorg. Voor mij is dit extra bijzonder. Ik ben dankbaar en trots dat ik aan de wieg van Mockingbird in Nederland mocht staan.
Studiereis over permanentie
In 2019 mocht ik vanuit Kerngroep Pleegzorg een studiereis organiseren naar Engeland over het bevorderen van permanentie in pleegzorg. Onder permanentie verstaan we een blijvende, stabiele en veilige plek waarmee een pleegkind zich langdurig verbonden kan voelen. Vanuit de wetenschap weten we dat permanentie één van de belangrijkste factoren is waarop kinderen zich goed kunnen ontwikkelen. Helaas lukt dat in pleegzorg vaak niet en worden kinderen toch nog ongewenst en ongepland overgeplaatst naar een ander gezin. Een belangrijke reden voor afgebroken plaatsingen is dat de totale belasting voor pleegouders te hoog wordt. Tijdens onze studiereis was Mockingbird één van de voorbeelden waarmee je permanentie kon bevorderen.
Mockingbird Family Model
Bij Mockingbird FamilyTM gaat het om een constellatie van pleegouders, die samen een veilige, ondersteunende gemeenschap vormen voor elkaar en de kinderen. Het hubhome is het centrum van de constellatie, met ervaren pleegouders die een luisterend oor zijn voor de pleegouders en pleegkinderen. Zij organiseren gezamenlijke activiteiten voor de gezinnen en er is een logeerplek voor de kinderen, voor vertrouwde gezelligheid, maar ook bij een crisis. De pleegkinderen komen bij Mockingbird niet alleen in een pleeggezin terecht, maar ook in een vertrouwd netwerk met andere kinderen en met meerdere vertrouwde volwassenen. In Londen spraken we enthousiaste hubhome-ouders en hoorden we over de positieve resultaten in Engeland. Dit voorbeeld sloeg aan. In de trein terug stelde Simone Loonstra (Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd) voor om dit voorbeeld ook in Nederland uit te rollen. Jorien Kruiswijk Jansen van de Nederlandse Vereniging voor Pleeggezinnen (NVP) en ik sloten ons hierbij aan, en ook Edith van den Akker van Kinderpostzegels wilde met Mockingbird aan de slag.
Voorbereidingen
En zo financierde Kinderpostzegels het eerste jaar, waarin wij het idee uitwerkten en pleegzorgorganisaties en gemeenten polsten of zij Mockingbird zagen zitten. Want het vraagt ook een heel andere benadering van pleegzorgorganisaties. Intussen zette ik onder andere vanuit mijn kennis van de wetenschappelijke literatuur op een rijtje waar Mockingbird het leven van pleegkinderen en pleegouders zou kunnen verbeteren. En dat bleek op heel veel terreinen te zijn. Er zijn bijvoorbeeld veel onderzoeken die laten zien hoe belangrijk informele steun en begrip zijn voor pleegouders. Door allerlei oorzaken kan pleegzorg zo veel van pleegouders vragen dat ze het niet meer kunnen volhouden. En uit alle onderzoeken blijkt dat meer overplaatsingen leiden tot meer problematiek bij de kinderen. Voor veel jongeren is het zelfstandig moeten leven, wanneer pleegzorg bij volwassenheid ophoudt, ingewikkeld en zwaar. Het loopt dan best vaak fout. Mockingbird kan echt verschil maken omdat pleegouders steun krijgen waardoor ze het beter volhouden als het ingewikkeld is, en pleegkinderen hun Mockingbird netwerk hebben en houden, ook als ze geen pleegzorg meer krijgen.
Gestart
Alle onderzoek en gesprekken vergrootten het vertrouwen in Mockingbird. Daarom besloot Kinderpostzegels dat de kinderpostzegelactie, waarbij kinderen met kinderpostzegels langs de deuren gaan, Mockingbird als doel kreeg. We schreven een aanvraag voor de Postcode Loterij voor grote financiering, en deze werd ons toegewezen. Hierna kon er echt gebouwd worden. De NVP richtte een nieuwe organisatie op om Mockingbird van de grond te krijgen: Ondersteuning Pleeggezin. In 2022 werd de eerste constellatie opgericht. Op de website van Mockingbird is te zien dat er nu negen constellaties draaien, met 71 pleegkinderen, en er wordt al hard gewerkt aan nog meer constellaties.
Internationaal onderzoek dat Mockingbird volgt, laat veel positieve resultaten zien, vooral in de ondersteuning van de pleegouders, die – ondanks dat ze pleegouder prachtig vinden - het ook vaak intensief, uitdagend en zwaar vinden. Het ‘samen pleegouder zijn’ en onderlinge steun ervaren is daarom heel belangrijk en pleegouders in een Mockingbird constellatie blijken inderdaad veel minder vaak te stoppen. Pleegkinderen ervaren Mockingbird ook positief: ze hoeven veel minder vaak te verhuizen en zien hun broers en zussen vaker, vooral als ze binnen dezelfde constellatie wonen. Ook hebben ze meer contact, vriendschappen en plezier met vertrouwde volwassenen en andere pleegkinderen. Geen etiket, maar begrijpen wat pleegzorg betekent. Het gaat daardoor beter met ze. Ook professionals zijn enthousiast.
Steun
Er is ook veel aandacht voor Mockingbird vanuit beleid en politiek: gemeenten en pleegzorgorganisaties steken hun nek ervoor uit en steeds meer regio’s doen mee. De Tweede Kamer nam de Mockingbird-motie aan om een plan te maken om Mockingbird door te laten gaan. Want er is wel een financieel probleem: het systeem van Mockingbird met een extra hub-home ouder vraagt nu eenmaal meer financiën. Op de korte termijn zijn er besparingen, zoals het minder vaak naar een nieuwe plek voor een pleegkind moeten zoeken, minder pleegouders die stoppen, meer welzijn en minder druk op de zorg. Dit is echter te weinig om nu financieel uit te komen. En helaas kan je besparingen op de lange termijn niet meerekenen. Maar die zullen er wel zijn!
Want ook voormalige pleegkinderen hebben vaak veel zorg nodig, bijvoorbeeld omdat overplaatsingen langdurige schade aangericht kunnen hebben. Ook weten we dat pleegkinderen als ze volwassen worden vaak hun netwerk kwijtraken. Dan is het extra moeilijk is om je leven zelf goed voor elkaar te krijgen, waardoor er een groter risico is op psychische problemen, dakloos worden of werkloosheid, om maar iets te noemen. Wetenschappelijke artikelen laten keer op keer zien dat het echt ingewikkeld kan zijn om een goed leven op te bouwen als er zoveel gebeurd is voor en tijdens pleegzorgplaatsingen. En dit zijn juist de momenten waarop de netwerken van Mockingbird een belangrijke rol kunnen spelen in het leven van de jongvolwassene.
Verankering in Jeugdzorg
Dus: hoewel de onderzoeken naar Mockingbird positieve effecten laten zien, zijn deze echte lange termijn effecten nog niet te meten en in geld uit te drukken. Daarom is het zo mooi dat er nu een landelijk kostendekkend tarief is ontwikkeld, waardoor Mockingbird verankerd is in Jeugdzorg en niet afhankelijk is van subsidies. Ik ben er trots op dat ik aan de wieg heb mogen staan van Mockingbird en ik ben al die mensen dankbaar die zich hebben ingezet om pleegkinderen en pleegouders met Mockingbird extra kansen te geven via dit prachtige concept van het met elkaar verbonden zijn in goede en moeilijke tijden.










