Pleegouder zijn: belangrijk vanuit de islam!

KNAW-prijs voor toegankelijk maken van kennis over pleegzorg en adoptie

termeulen@kb.nl — Thu, 12 Jan 2023 11:06:28 GMT

De La Court Prijs 2022 voor Gera ter Meulen

Al jaren houd ik de wetenschappelijke artikelen over pleegzorg en adoptie bij en probeer de meest relevante kennis voor beleid en praktijk toegankelijk te maken. Als gratis service publiceer ik vanuit mijn KennisBureau een website met onder andere kennisflitsen en blogs. Daarnaast doe ik onderzoek en deel kennis met beleid en praktijk.

Op 21 november 2022 heb ik daarvoor vanuit de KNAW de De La Courtprijs ontvangen. Ik ben blij dat de KNAW met deze prijs het belang van het toegankelijk maken van wetenschappelijke kennis voor de praktijk onderstreept. En het komt niet vaak voor dat een onafhankelijke jury de kwaliteit van je wetenschappelijk werk beoordeelt. Daarom wil ik graag met jullie delen waarom ik deze prijs gekregen heb.

Uit het laudatio van de juryvoorzitter bij de De la Court prijs
(…) Gera onderzoekt vormen van bijzonder ouderschap, zoals pleegzorg en adoptie, en draagt hiervoor relevante wetenschappelijke kennis aan. Dat doet zij op een zodanige manier, dat de jury van de De la Courtprijs haar dit jaar vol overtuiging als laureaat van deze prijs heeft gekozen. De KNAW reikt de De la Courtprijs tweejaarlijks uit aan een onderzoeker, die onbezoldigd en onafhankelijk, individueel en zelfstandig, uitzonderlijk wetenschappelijk werk heeft verricht in de sociale - of geesteswetenschappen. Gera scoort zeer hoog op deze criteria.

(…) Gera’s pad in de wetenschap begon met een studie biologie en beleid aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij ontwikkelde zich verder in onder andere wetenschapsjournalistiek, wetenschapspraktijk en ontwikkelingspsychologie. Via eigen ervaring met adoptie, werd zij actief bij organisaties rond adoptie, zoals het wetenschappelijk Adoptie Driehoek Onderzoeks Centrum ADOC.

In 2017 startte Gera haar eigen, onafhankelijke KennisBureau ter Meulen. Met haar bureau brengt zij belangrijk wetenschappelijk materiaal over adoptie en pleegzorg bij elkaar, en publiceert zij over deze onderwerpen. Zij doet dit alles onafhankelijk en als sociaal ondernemer grotendeels onbezoldigd.

Dan: de kwaliteit van Gera’s wetenschappelijke werk. De jury vindt die indrukwekkend. Interlandelijke adoptie roept sterke reacties op. Zowel positief als negatief. De emotionele discussies hierover dringen soms ver door in beleid. Bij uitstek op een dergelijk beleidsterrein is het van belang dat besluiten met feiten worden gestaafd.

Met haar werk ontkracht Gera bestaande misvattingen en misverstanden over adoptie. Zo onderzocht zij de tevredenheid van interlandelijk geadopteerde volwassenen in Nederland. Daaruit bleek dat de overgrote meerderheid van hen een tevreden leven kan opbouwen, ondanks de vaak moeilijke start. Haar onderzoek is vrij uniek: er zijn nauwelijks nog andere adoptieonderzoekers. Interlandelijke adoptie was bijvoorbeeld niet eerder zo geëvalueerd. (..)

Een belangrijk doel van Gera is om wetenschappelijke kennis over adoptie en pleegzorg breed toegankelijk te maken. Zij deelt haar kennis dan ook actief. Zij publiceert artikelen, presenteert haar werk op nationale en internationale conferenties, en informeert beleidsambtenaren en media, Kamerleden en bewindspersonen. Zij is lid van EurAdopt, een associatie van adoptieorganisaties in Europese landen, dat zij informeert over relevante wetenschappelijke ontwikkelingen.

Daarmee heeft zij veel impact op het terrein van adoptie en pleegzorg. Een voorbeeld daarvan is de informatie die zij aandroeg aan Kamerleden en de minister voor Rechtsbescherming over lacunes in het rapport van de commissie-Joustra over interlandelijke adoptie. (...)

Op het gebied van pleegzorg pleit zij voor verankering van het belang van permanentie in beleid. Zij organiseerde hiertoe een studiereis en zette zich in voor introductie van het Mockingbird Familie Model in Nederland, een pleegzorgsysteem waarmee andere landen goede ervaringen opdoen.

En hoe gaat het verder?

De jury hoopt dat de prijs mij zal stimuleren mijn werk voort te zetten. Als onderbouwing van bijzonder ouderschap. Jullie gaan het zien – in ieder geval met de volgende kennisflits, over een belangrijk en al veel geciteerd artikel dat de kennis rond trauma en adoptie op een rijtje zet.

Gera ter Meulen

Nuances bij het rapport van Commissie Joustra

termeulen@kb.nl — Fri, 12 Feb 2021 11:45:54 GMT

Het rapport van Commissie Joustra over misstanden bij interlandelijke adoptie in het verleden is een waardevol document en doet recht aan slachtoffers van de misstanden. Graag geef ik vanuit mijn wetenschappelijke expertise nog wel nuancering bij het rapport.

Allereerst wil ik aangeven dat ik erg blij ben met het werk van Commissie Joustra over misstanden bij adopties in het verleden. En goed dat onze overheid nu de verantwoordelijkheid neemt door excuses aan te bieden aan gedupeerden en zich wil inzetten om misstanden zo goed mogelijk recht te zetten.

Als wetenschapper gespecialiseerd in adoptie en pleegzorg, waarbij 10 jaar als coördinator van het in Universiteit Leiden gevestigde ADOC - Kenniscentrum voor adoptie en pleegzorg, heb ik ook kritische kanttekeningen.

Kinderrechten

Allereerst blijkt de wetenschappelijke literatuur waarop de commissie zich baseert erg eenzijdig en belangrijke artikelen die een breder beeld geven op het fenomeen adoptie zijn niet meegenomen. Het lijkt bijna dat wie zich focust op misstanden rond adoptie op een gegeven moment gevangen raakt in één kant van een werkelijkheid en andere perspectieven zoals kinderbescherming uit het vizier verliest.

Het Kinderrechtenverdrag stelt namelijk ook dat kinderen recht hebben op veiligheid, zorg, ontwikkelingskansen en een gezin. Verwaarlozing was in kindertehuizen al zichtbaar, maar de laatste decennia is ontdekt dat kindertehuiszorg zo schadelijk is voor kinderen, dat in de VN-richtlijnen voor Alternatieve Zorg is vastgelegd dat wereldwijd tehuiszorg uitgebannen moet worden. Kinderen hebben recht op zorg in een gezin.

Onderzoek

In 2016 deden wij vanuit ADOC en Universiteit Leiden een vragenlijstonderzoek onder 1155 interlandelijk geadopteerden naar hun tevredenheid met hun leven en hun emoties rond afstand en adoptie. Wij vroegen of zij naar informatie hadden gezocht in hun land van herkomst en of die klopte. Omdat wij dit koppelden aan het jaar van adoptie zagen wij een significante afname in onjuistheid in documenten in de loop van de tijd, zeker na 1992. Ook vonden wij minder onvrede over afstand en adoptie bij recenter geadopteerden. De commissie heeft dit tijdsaspect niet meegenomen.

Adopties na 1998

Commissie Joustra keek uitdrukkelijk naar de periode tot 1998, maar heeft ook gekeken naar misstanden na 1998 en concludeert daarbij dat misstanden in adoptie niet zijn uit te sluiten. Let wel, ik ben het helemaal eens dat misstanden niet kunnen en mogen, maar ik pleit wel om voor beleidskeuzes te kijken naar het hele plaatje en ook recht te doen aan alle partijen door de misstanden niet allemaal over een kam te scheren. Ik wil vanuit mijn wetenschappelijke kennis graag daaraan bij dragen.

Wat mij verbaast is dat het rapport de huidige, veranderde adoptiepraktijk niet beschrijft. Mede als gevolg van het Haags Adoptie Verdrag worden de meeste kinderen tegenwoordig in hun eigen land opgevangen. Het overgrote deel van de interlandelijk geadopteerde kinderen heeft ‘Special Needs’. Ook in Nederland is het soms moeilijk adoptieouders te vinden. Procedures om misstanden uit te sluiten zijn zo intensief dat ik mij vaak zorgen maak over de extra schade die kinderen oplopen door de langere tijd die zij in tehuizen verblijven. Verder streeft de huidige praktijk naar open adopties, waarbij contact met de geboortefamilie zoveel mogelijk behouden blijft. Ik vind het moratorium op huidige adopties dan ook te kort door de bocht.

Nuances en voorkomen

Graag zou ik een aanvulling op het rapport zien met de volgende elementen:

Bij de misstanden:

Geef een vollediger cultureel en antropologisch kader van de situatie waarin kinderen zich bevinden voorafgaand aan adoptie en redenen voor afstand. Gebruik hiervoor ook toonaangevende wetenschappelijke literatuur
Maak een onderscheid tussen misstanden die een criminele achtergrond hebben of een culturele achtergrond. Zo gaven in India afstandmoeders bijvoorbeeld een valse naam op omdat ongehuwd moederschap hun kansloos maakte en zelfs in gevaar kon brengen. Maak ook onderscheid tussen misstanden in afstand en misstanden in adoptie
Maak een kwantificering van gevonden misstanden in de tijd en maak het verband met genomen maatregelen
Maak een onderscheid tussen misstanden door zelfdoeners en aanwijsbaar frauduleuze adoptieorganisaties en andere zaken.
Maak alvast een selectie van adoptieprocedures waarbij geen kans op misstanden is.

De commissie is bang dat misstanden niet uit te sluiten zijn, maar ik zie kansen in bijvoorbeeld het gebruik van DNA-databanken. Interlandelijke adoptie DNA-databanken met gegarandeerde privacy, waar zoekende geadopteerden en geboorteouders gebruik van kunnen maken en die ook bij lopende adoptieprocedures valse afstandsprocedures kunnen voorkomen. Het aangekondigde expertise centrum zou hier een rol kunnen spelen. En laat dat expertisecentrum dan wel een wetenschappelijke afdeling hebben, zodat nuances en kennis beter bereikbaar zijn.

Bijgevoegde foto is een token van Londense tehuiskinderen die hun afstandsmoeders achterlieten om hun kinderen, die een nieuwe naam kregen, te kunnen herkennen als ze ze weer ophaalden. Per abuis werden alle tokens bij elkaar gevoegd en waren de kinderen niet meer te traceren (Foundling Mueum Londen).

Het Mockingbird Familie Model: een veelbelovende innovatie

termeulen@kb.nl — Fri, 13 Nov 2020 14:00:28 GMT

Evaluatie door Universiteit van Oxford is positief

Een onafhankelijk onderzoek naar 3 jaar Mockingbird laat zien dat pleegouders en pleegkinderen binnen Mockingbird zich beter voelden, pleegouders veel minder opgaven en dat de plaatsingen van pleegkinderen stabieler waren. De investering werd voor 99% terugverdiend. En dan gaat het nog niet eens over lange termijn effecten van een beter welzijn van pleegkinderen en pleegouders…

Mockingbird

In het Mockingbird model vormen 6 tot 10 pleeggezinnen een netwerk, waarbij een ervaren pleegouder- de hubpleegouder - het centrale punt is waar de pleegouders altijd terecht kunnen. De hubpleegouder heeft twee lege bedden waar de pleegkinderen terecht kunnen voor geplande of ongeplande respijtzorg. De hubpleegouder staat altijd klaar voor advies, organiseert trainingen en sociale activiteiten en vormt hiervoor een team met een vast contact vanuit de pleegzorgorganisatie. De pleegkinderen en eigen kinderen van de pleegouders leren lotgenoten kennen en ontwikkelen een uitgebreider sociaal netwerk.

Minder afhaken

Mockingbird is ontwikkeld in de VS en startte in het Verenigd Koninkrijk in 2015. Vanaf de introductie in het VK onderzochten onafhankelijke universiteiten of Mockingbird in het VK inderdaad effectief was. De in November gepubliceerde evaluatie van het Rees Centre (Universiteit van Oxford) over 41 Mockingbird netwerken met 320 pleeggezinnen in de periode 2017-2020 is ongekend positief.

Het Mockingbird Familie Model probeert de kansen en het welzijn van (voormalig) pleegkinderen te verbeteren door pleegouders te steunen en alle deelnemers een netwerk van lotgenoten te bieden.

Het Rees Centre vond het grootste effect op het behouden van pleegouders: 82% minder pleegouders stopten met pleegzorg dan in een vergelijkbare groep pleegouders buiten Mockingbird. Meerdere pleegouders gaven aan dat ze het niet zouden hebben volgehouden zonder Mockingbird. Ook in Nederland is het stoppen van pleegouders een probleem: Er is altijd een tekort aan pleegouders en in Nederland stoppen jaarlijks ongeveer net zoveel pleegouders als erbij komen (14%).

Meer welzijn

Het welzijn van zowel pleegouders als van de kinderen en jongeren in pleegzorg lag binnen Mockingbird hoger dan buiten Mockingbird. Negentig procent van de pleegouders beoordeelde steun en lotgenotencontact als (zeer)goed. De jongeren en kinderen in pleegzorg waren erg tevreden, zowel over hun vriendschappen binnen Mockingbird als over contacten met binnen het netwerk opgevangen broertjes en zusjes. Achtennegentig procent van de kinderen had een volwassene die ze vertrouwden, hen hielp en er voor hen was door dik en dun. Zoals een pleegkind zei: ‘Mockingbird is een plek waar je thuishoort’, en een jongere: ‘Het is een plek waar je vrienden maakt voor je hele leven’.

De onderzoekers concluderen dat Mockingbird bijdraagt aan een ‘normaal’ leven voor pleegkinderen en pleegouders, met een netwerk dat functioneert als een soort familie waar men elkaar begrijpt. Zij stellen dat het niet de losse onderdelen van het model zijn die het succes garanderen, maar het model als geheel.

Break-even

Financieel bleek het programma in de onderzoeksperiode 99% van de investering terug te hebben gewonnen, door bijvoorbeeld behoud van pleegouders, minder weglopen en justitiecontacten, en voorkomen van residentiele plaatsingen.

Uiteraard kunnen de beoogde lange termijn effecten van verhoogde stabiliteit van plaatsingen en een beter sociaal netwerk van pleegkinderen op deze termijn nog niet meegerekend worden.

Mockingbird in Nederland

Lilian Stevens, hoofd van Mockingbird UK, is blij dat het rapport zulke positieve, duurzame resultaten laat zien, juist omdat ze in de praktijk zulke fantastische effecten heeft gezien op kinderen en jongeren in pleegzorg, pleegouders en pleegzorgorganisaties. Samen met het team dat verkent of Mockingbird ook in Nederland gevestigd kan worden, vertelt Lilian op 17 november op het Symposium Pleegzorg en Gezinshuis 2020 over Mockingbird en wat Mockingbird Nederland kan bieden.

Projectgroep Mockingbird Nederland:

Simone Loonstra (OZJ), Simone.Loonstra@vng.nl.

Jorien Kruijswijk-Jansen (NVP), jkruijswijkjansen@denvp.nl

Edith van den Akker (Kinderpostzegels), Edith@kinderpostzegels.nl

Gera ter Meulen (KennisBureau ter Meulen) contact@kbtermeulen.nl

Veel pleegouders staan open voor eenvoudige adoptie

termeulen@kb.nl — Mon, 18 May 2020 10:29:42 GMT

Uit Vonk et al (2020). 'Eenvoudige adoptie van pleegkinderen'. Onderzoek in opdracht van de WODC.

In hun rapport ‘Kind en Ouders in de 21ste eeuw’ stelt Staatscommissie Herijking Ouderschap voor om voor pleegkinderen ‘eenvoudige adoptie’ mogelijk te maken. Waar bij de huidige ‘sterke adoptie’ de juridische banden met de oorspronkelijke ouders worden doorgesneden, krijgt het kind bij eenvoudige adoptie twee stel juridische ouders. Zo kan zowel de continuïteit van de plaatsing, als de identiteit van ‘kind uit twee gezinnen’ gewaarborgd worden. Het blijkt dat veel pleegouders eenvoudige adoptie zien zitten.

Nederland heeft een sterke traditie om de band tussen ouders en kinderen te behouden en kiest daarom overwegend voor pleegzorg. Adoptie is alleen onder strenge voorwaarden mogelijk. Jaarlijks wordt slechts een handjevol Nederlandse kinderen geadopteerd en (sterke) adoptie van pleegkinderen door hun pleegouders komt nauwelijks voor. Adoptiegerichtheid van pleegouders werd gezien als een risicofactor bij een plaatsing.

Wat is in het beste belang van het kind?

De Staatscommissie definieert een ouder als 'een persoon met wie het kind een onvoorwaardelijke, stabiele, intense, intieme en niet in tijd afgegrensde relatie heeft, waarin voor het kind wordt gezorgd en het kind wordt geholpen zich te ontwikkelen. ( Zie blog over hun rapport ) Maar waar een adoptieouder wel voldoet aan bovenstaande definitie van ouderschap, is dat niet het geval bij (permanente) pleegzorg. Binnen pleegzorg ondergaan nog steeds veel pleegkinderen schadelijke overplaatsingen en formeel stopt pleegouderschap wanneer het pleegkind 18 of 21 wordt. Daarom komt pleegzorg juridisch te kort aan deze eisen van ouderschap (waarbij buiten kijf staat dat veel pleegouders hier in de praktijk wel aan voldoen). Maar bij de huidige adoptie wordt de juridische band met de oorspronkelijke ouders doorgesneden en aangegaan met de nieuwe ouders. Is dat gewenst?

Eenvoudige adoptie

De Staatscommissie kwam met een tussenvoorstel: ‘eenvoudige adoptie’. Nu er zoveel samengestelde gezinnen zijn - zou het niet mogelijk zijn dat een kind na uithuisplaatsing twee paar juridische ouders heeft? Met de eenvoudige adoptie hebben pleegkinderen kans op een altijd blijvende familie én wordt hun identiteit gewaarborgd omdat zij erkend lid zijn van zowel het oorspronkelijke als het pleeggezin. De rechter bepaalt in het belang van het kind wie het gezag krijgt. Voorop staat dat het kind een stem heeft binnen de besluitvorming. Zo zouden bij eenvoudige adoptie drie rechten van het kind gewaarborgd worden: continuïteit, identiteit en participatie.

Onderzoek

De Commissie adviseerde te onderzoeken in hoeverre ‘eenvoudige adoptie’ tegemoetkomt aan de behoeftes en belangen van pleegouders die langdurig voor een pleegkind zorgen en de betreffende pleegkinderen en wat de voor- en nadelen zijn van de invoering van eenvoudige adoptie in het Nederlands recht. De resultaten van dit onderzoek zijn opmerkelijk….

Er werd een uitgebreid vragenlijstonderzoek gedaan onder 615 voltijdspleegouders, waarvan bijna 70% bestandspleegouder was. 59% van hun pleegkinderen kwam vanuit een gezagsbeëindigende maatregel, 26% vanuit een andere kinderbeschermingsmaatregel, 15% vanuit vrijwillig kader. Het onderzoek werd verdiept met interviews met 13 pleegouders en 8 pleegkinderen en 5 professionals.

Adoptie uit pleegzorg

Allereerst bleek dat bijna 60% van de pleegouders niet wist dat adoptie uit pleegzorg bestond en 560 pleegouders zeiden dat deze mogelijkheid nooit besproken was geweest. Toch bleken 141 pleegouders (23%) uit het onderzoek nu bezig te zijn met (sterke) adoptie of dit in de toekomst te willen. Zij gaven hiervoor als reden:

dat het dan duidelijk was dat hun pleegkind er helemaal bij hoorde (65%),
dat hun pleegkind niets te verwachten had van de oorspronkelijke ouders (46%),
dat zij dan officieel een levenslange band hadden met hun pleegkind (43%),
dat ze dan de regie hadden (42%),
dat het pleegkind dan betere kansen had (38%).

Daarnaast twijfelde 37% van de pleegouders en 38% gaf aan dat adoptie van hun pleegkind niet mogelijk was of onwenselijk (dit speelde vooral bij de netwerkgezinnen). Men had met name problemen met het verlies van de pleegzorgvergoeding (42% van de 229 pleegouders) en pleegzorgbegeleiding (42%), of het ingrijpende doorbreken van de band met de oorspronkelijke ouders (33%).

De meeste pleegouders zien voordelen van eenvoudige adoptie ten opzichte van sterke adoptie. Het meest genoemde voordeel is dat de oorspronkelijke band met de biologische ouder(s) in stand blijft, maar het pleegkind toch ook het gevoel krijgt echt bij het pleeg/adoptiegezin te horen. Ongeveer een derde van pleegouders gaf aan geen nadelen te zien in eenvoudige adoptie. Het grootste risico zag men in een toename van conflicten wanneer het kind drie of vier juridische ouders heeft en het verlies van de voogd als tussenpersoon.

Randvoorwaarden

Eigenlijk blijkt uit de enquête dat de twijfels ten aanzien van adoptie vooral gaan over de randvoorwaarden. Datzelfde kwam naar voren uit de interviews met professionals die binnen dit onderzoek werden gehouden. Want waar pleegouders een pleegzorgvergoeding krijgen, vervalt deze bij adoptie. Ook valt de begeleiding door de pleegzorgwerker weg en de bufferfunctie van de voogd in de contacten tussen pleegouders en oorspronkelijke ouders. Echter, dit zijn allemaal randvoorwaarden die bij de juridische invulling geregeld zouden kunnen worden. Ook bij sterke adoptie zijn gebrek aan ondersteuning en hulp bij omgang met oorspronkelijke ouders een gemis.

Behoefte

De conclusie uit het onderzoek is dat de invoering van de eenvoudige adoptie tegemoet komt aan de behoeftes en belang van een specifiek deel van de pleegouders die langdurig voor een pleegkind zorgen en voor de betreffende pleegkinderen. Pleegouders en pleegkinderen stellen wel een belangrijke eis: Pleegkinderen moeten zelf kunnen aangeven of ze voor eenvoudige adoptie willen kiezen of niet. Dat is misschien wel een van de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek.

Interessant is dat een meerderheid van de pleegouders, het merendeel van de geïnterviewde kinderen en de meeste professionals de eenvoudige adoptie ook een geschikt instrument zouden vinden voor de adoptie van meerderjarige pleegkinderen, zodat zij ook als volwassene nog volwaardig deel kunnen blijven uitmaken van hun voormalig pleeggezin.

Juridisch maatwerk

Vanuit het kinderrechtenperspectief blijkt dat eenvoudige adoptie tegemoet kan komen aan de belangen van pleegkinderen, omdat

het continuïteit biedt aan het kind: het opgroei-perspectief ligt bij de pleegouders en ook na het achtiende levensjaar blijft er een band met de pleegouders en hun familie bestaan;
de identiteit van het pleegkind behouden blijft omdat het ook deel uit blijft maken van het oorspronkelijke gezin en hun familie.

Extra conflicten tussen de ouderparen zouden weer niet in het belang van het kind zijn. In het onderzoek is nog twijfel of eenvoudige adopties ook kunnen wanneer de oorspronkelijke ouders niet instemmen.

Het invoeren van eenvoudige adoptie naast de bestaande opties van pleegouderschap en adoptie zou juridisch complexer worden. Echter, het dient het belang van het kind doordat meer maatwerk mogelijk is om een duurzame oplossing te vinden die rekening houdt met de kinderrechten op continuïteit, identiteit en participatie. Ook blijkt eenvoudige adoptie tegemoet te komen aan een deel van de behoeftes en wensen van pleegouders en pleegkinderen. Het zal van de randvoorwaarden en de gevolgen afhangen of het ook in de praktijk aan deze behoeftes en belangen tegemoetkomt en dus een bruikbaar instrument wordt. Tenslotte moet het pleegkindperspectief in alle overwegingen een centrale positie hebben. De wens om bij beslissingen die hen als pleegkinderen aangaan, gehoord te worden zou een vast onderdeel moeten zijn in het besluitvormingsproces rondom eenvoudige adoptie of niet.

Andere belanghebbenden

Dit onderzoek is gedaan onder een relatief grote groep pleegouders. Helaas missen essentiële stemmen. Allereerst de (voormalig) pleegkinderen. In dit onderzoek was slechts ruimte voor interviews met acht pleegkinderen, hoewel hoewel steeds benadrukt dat hun stem van uiterst groot belang is. Het zou goed zijn als zij en geadopteerde pleegkinderen in een groter onderzoek gehoord worden. Een andere belangrijke groep zijn de oorspronkelijke ouders. Hoewel het moeilijk is hen in onderzoek te betrekken, is hun visie op positieve en negatieve aspecten van deze vorm van zorg voor hun kinderen wezenlijk. Onderzoek bij afstandsouders bij open adopties hielp bij hoe contactarrangementen en omgaan met elkaar werd vormgegeven.

Tenslotte zou de invoering van eenvoudige adoptie een nieuwe pool van potentiële pleeg/adoptieouders kunnen aanboren: de groep die wel een pleegkind in hun gezin wilde opnemen, maar die dit niet aandurfde door het risico van verbroken plaatsingen en gemis aan juridisch gezag binnen pleegzorg. Dit zou een welkome aanvulling zou kunnen leveren op het pleegouderbestand.

Vonk, M.J., Haan, W.D. de, Jeppesen de Boer, C.G. &. Ruitenberg, A.M (2020). 'Eenvoudige adoptie van pleegkinderen'. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het WODC, Ministerie van Justitie en Veiligheid. Samenvatting en onderzoeksrapport op website WODC

Kinderen hebben recht op goed ouderschap

termeulen@kb.nl — Mon, 18 May 2020 09:25:27 GMT

Uit het rapport van Staatscommissie Herijking Ouderschap 2016

In dit rapport uit 2016 vroeg de Staatscommissie om een onderzoek naar de wenselijkheid van eenvoudige adoptie. Destijds schreef ik een kennisflits waarin ik een overzicht gaf van de adviezen van de commissie ten aanzien van goed ouderschap, pleegzorg en adoptie. In deze blog nog een keer op een rijtje gezet.

De commissie is uiterst duidelijk: de belangen van de kinderen moeten centraal staan: het gaat om hún welzijn en

hún kansen op 'een gezonde, volledige en harmonieuze ontwikkeling naar zelfstandige en sociaal verantwoordelijke individuen'. Kinderen hebben ook rechten: naast het kinderrechtenverdrag stelt de commissie dat ‘goed ouderschap’ voor ieder kind beschikbaar moet zijn. Dit is de basis van het advies van de Staatscommissie over aanpassing van wetgeving en beleid ten aanzien van de juridische positie van kinderen in gezinnen.

Goed ouderschap

De commissie verwoordt ‘goed ouderschap’ in 7 kernwaarden:

(1) een onvoorwaardelijk persoonlijk commitment,

(2) continuïteit in de opvoedingsrelatie,

(3) verzorging en zorg voor lichamelijk welzijn,

(4) opvoeding tot zelfstandigheid in sociale en maatschappelijke

participatie,

(5) het organiseren en monitoren van de opvoeding in het gezin, de school en het publieke domein (de drie opvoedmilieus),

(6) de vorming van de afstammingsidentiteit en

(7) de zorg voor contact- en omgangsmogelijkheden van voor het kind belangrijke personen, onder wie de andere ouder.

Zo gesteld geven deze kernen stof tot overdenking voor zowel de pleegzorg als adoptiewereld en laat de krachten en uitdagingen van beide velden zien.

Het kinderrechten-verdrag en ‘goed ouderschap’ moeten als maatstaf dienen voor het aanpassen van wet en regelgeving. Regelingen voor ouderschap en gezag zullen moeten verzekeren dat deze kernwaarden in de opvoeding voldoende tot hun recht komen en zij zullen bescherming moeten bieden aan kinderen. Dit kan getoetst worden via een zogenaamd ‘kind- en

jongereneffectrapportage’.

Pleegzorg en adoptie

Deze uitgangspunten hebben consequenties voor de verhouding tussen kinderen en hun ouders en anderen die zijn betrokken bij hun ontstaan en hun verzorging. Hierbij wordt vooral gekeken naar gezinnen met partners van gelijk geslacht, stiefoudergezinnen, draagmoederschap en donorschap, maar ook naar adoptie en pleegzorg.

De commissie trekt ook andere conclusies en aanbevelingen die van belang zijn voor pleegzorg en adoptie:

De commissie pleit voor een Register Ontstaans Geschiedenis, waarbij het kind, wanneer het op zoek gaat, voldoende sociale en psychologische begeleiding moet ontvangen;
De Staatscommissie stelt voor om de genetische (bloed)band en het voornemen tot ouderschap gelijk te behandelen – bloedverwantschap zou vervangen moeten worden door verwantschap;
Voor kinderen zou geen termijn moeten gelden voor het beëindigen van ouderschap – dit zou ook moeten gelden als het gaat om een genetisch verwante ouder of geboortemoeder;
In de huidige Nederlandse adoptieregeling is alleen een sterke adoptie mogelijk, waarbij de familierechtelijke banden met de oorspronkelijke familie volledig verbroken worden. De commissie pleit voor de mogelijkheid van een zogenaamde zwakke of eenvoudige adoptie, waarbij het kind niet altijd in juridische zin volledig afscheid hoeft te nemen van zijn oorspronkelijke familie. De rechter zou moeten beoordelen wat in het belang van het kind is. Het kind heeft er in elk geval belang bij dat zijn positie in het gezin van zijn adoptiefouders wordt beschermd, bv op het terrein van erfrecht, nationaliteit en recht op levensonderhoud. Hiermee zou een meer-ouderschaps-constructie kunnen worden gevormd. Dit zou ook pleegouders de mogelijkheid geven om, met behoud van de afstammingsband met de oorspronkelijke ouders, de positie van het kind in het pleeggezin vorm te geven;
De staatscommissie vindt dat een kind zoveel mogelijk onder gezag zou moeten staan van zijn juridische ouders door wie het wordt verzorgd en opgevoed. Wordt het kind niet door zijn juridische ouder(s) verzorgd en opgevoed, dan zouden degenen die het kind wél verzorgen en opvoeden, ook met het gezag kunnen worden belast;
Wanneer pleegouders niet de voogdij op zich willen nemen, maar wel behoefte hebben aan gedeeltelijke gezagsoverdracht, dan zou dat moeten kunnen als het kind onder toezicht of voogdij staat, minimaal een jaar in het pleeggezin woont, en daar blijft. De pleegouders kunnen dan als feitelijke verzorgers en opvoeders de bij hun taak als pleegouder behorende beslissingen nemen, terwijl bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid voor de contactregeling met de ouders van het kind bij de gecertificeerde instelling kan blijven berusten;
De Staatscommissie vindt dat de persoon of personen die juridisch ouder van een kind wordt of worden, zoveel mogelijk dezelfde persoon of personen behoort of behoren te zijn die het kind daadwerkelijk verzorgen en opvoeden (sociale ouders). Dit maakt het zekerder dat ouders en kind ook tijdens het opgroeien van het kind met elkaar verbonden blijven.

Kind en ouders in de 21ste eeuw. Rapport Commissie Herijking Ouderschap 2016

Kinderen hebben geen tijd

Mon, 11 Nov 2019 15:16:56 GMT

Reactie op het alarmerende rapport over jeugdbescherming

Helaas wekt het alarmerende rapport van de Inspectie Gezondheid en Jeugd over onze Jeugbescherming geen verbazing, maar eerder opluchting dat de problemen serieus worden genomen Maar denk niet dat je er hiermee bent.

Gevolgen van ongunstige omstandigheden

Het rapport van de Inspectie Gezondheid en Jeugd gaat over de meest kwetsbare kinderen in de samenleving, die dringend hulp nodig hebben - ‘de intensive care van de samenleving’. De wetenschap levert robuuste bewijzen dat kinderen die in hun (vroege) jeugd verwaarloosd of mishandeld zijn grote risico’s lopen op levenslange emotionele en sociale schade. Daarnaast ook op gezondheidsproblemen zoals hart- en vaatziekten, kanker en diabetes.

Een kind heeft de tijd niet!

Het rapport van de inspectie laat zien hoe essentiële hulp aan kinderen in nood door procedures vertraagd wordt. Ik wil hierbij extra aandacht vragen voor de heel jonge kinderen. Een groot deel van de ontwikkeling van onze hersenen vindt plaats tijdens de eerste drie jaar van ons leven volgens een vast schema. Voor de vorming van de juiste hersenverbindingen hebben kinderen een liefdevolle, betrouwbare en stabiele omgeving nodig. Zo niet, dan worden essentiële ontwikkelingsperiodes van het brein gemist, waardoor kinderen sterk op achterstand worden gezet. Gelukkig is herstel mogelijk. Daarom is het zo ontzettend belangrijk dat ouders op korte termijn hulp krijgen, of dat kinderen, wanneer uithuisplaatsing nodig is, zo snel mogelijk bij passende pleeg- of gezinshuisouders komen. Hoe langer het duurt, hoe zwaarder en ingewikkelder eventueel herstel. Daarom heeft het kind geen tijd te verliezen. Waar voor een volwassene een half jaar te overzien is, is dat voor een baby een enorm lange, belangrijke ontwikkelingstijd. Langdurige procedures zijn voor hen veel desastreuzer dan ze voor volwassenen zouden zijn.

Plek voor kinderen in nood

De inspectie richt zich terecht op de jeugdbescherming. Maar het is breder dan dat. Want als een kind uithuisgeplaatst moet worden, moet ook een passend gezin voor hem of haar beschikbaar zijn. Er is echter nog steeds een tekort aan pleeggezinnen. Het komt regelmatig voor dat er geen of slechts één gezin voor een kind beschikbaar is. Een gezin dat de aan de behoeften van een beschadigd kind kan voldoen vraagt maatwerk bij matching. Hoe minder keuze, hoe meer tijd hiervoor nodig is. Soms verblijven kinderen jaren in residentiële instellingen omdat geen geschikt pleeg- of gezinshuisgezin gevonden wordt, ondanks de wereldwijde consensus over de schadelijkheid van tehuizen voor (jonge) kinderen. De hartverscheurende Nederlandse documentaire ‘Alicia’ laat je dit haarfijn zien en voelen.

Afhaken

Hoe langer kinderen in een ongunstige gezinssituatie blijven en hoe ouder ze zijn bij instroom in pleeg- of gezinshuiszorg, hoe moeilijker het is voor kind en pleegouders. Dit verhoogt de risico’s op breakdown – het ongepland afbreken van een plaatsing. Breakdown is buitengewoon schadelijk voor kinderen. Engels onderzoek liet duidelijk zien dat langer durende procedures samen hingen met een hoger breakdown-risico.

Breakdown vindt ook plaats wanneer pleegouders afhaken. Opnieuw zien we een samenhang met de problemen in Jeugdzorg: Pleegouders hebben last van het wisselen en onbereikbaar zijn van jeugdbeschermers en van gebrek aan tijdige ondersteuning en hulp. Door de transitie is het aantal gespecialiseerde hulpverleners zoals therapeuten en kinderpsychiaters afgenomen - de administratieve last bij de gemeentes groeide hen boven het hoofd.

Goede investeringen

Het gaat hier om onze kwetsbare kinderen. Hoewel geld geïnvesteerd in goede jeugdzorg zich dubbel en dwars uitbetaalt, moet je op de kortere termijn wel eerst investeren om op de langere termijn de vruchten te kunnen plukken. Om bevlogen jeugdzorgwerkers kwaliteit te laten leveren. En overwegend: ‘Hoe lang mogen procedures bij intensive care duren?’

Kindgericht beleid

Thu, 03 Oct 2019 13:22:06 GMT

Studiereis beleidsmakers in pleegzorg naar Engeland

Hoewel formeel bij pleegzorg in Nederland het belang van het kind altijd voorop staat, concludeerden de deelnemers van onze studiereis dat het kindgerichte beleid in Engeland veel meer écht luistert naar wat de kinderen nodig hebben. En dat we hier iets mee willen doen .

Zoals een van de deelnemers het verwoordde: In Nederland gaat het vaak over een veilige en gezonde opvoedsituatie en je talenten ontwikkelen. Ik vind het mooi dat je kinderen ‘a loving family’ gunt, commitment, identity en belonging . Die elementen zie ik niet terug in de Nederlandse visie.

Deze kindgerichte instelling hoorden we tijdens de studiereis terug op allerlei niveau’s: zo wordt in Engeland gesteld dat de ‘psychologische ouder’, de ouder bij wie het kind woont, aan wie het zich verbonden voelt en die goed voor het kind zorgt, belangrijker voor het kind is dan de biologische ouder. Dit betekent dat terugplaatsing en contact met biologische ouders minder op de voorgrond staan. Wettelijk is vastgelegd dat contact met ouders alleen plaatsvindt wanneer het goed is voor het kind is, niet leidt tot her-traumatisering en tot schade doordat biologische ouders bij contactafspraken onbetrouwbaar of afwijzend zijn. De twee ervaringsdeskundige jongeren uit onze groep juichten dit toe – beide hadden het verplichte contact met hun biologische familie als heel moeilijk ervaren.

Bij perspectiefbepaling wordt van de hulpverleners en rechters verwacht dat het tijdspad van het kind wordt aangehouden, niet het tijdspad van biologische ouders, hulpverlening of rechters. Zeker bij jonge kinderen gaat de ontwikkeling hard en is het ontzettend belangrijk dat het kind zo snel mogelijk in een veilige, liefhebbende omgeving komt en zo min mogelijk wordt overgeplaatst. Daarom moet het perspectief – zeker bij de jonge kinderen – binnen 4 maanden in het zorgplan zijn vastgelegd, en binnen 6 maanden juridisch. Moeilijk voor iedereen, maar uiterst belangrijk voor het kind. Bij jonge kinderen die echt niet meer terug naar huis kunnen, is adoptie als optie met de hoogste stabiliteit en permanentie een reëel perspectief.

Onze deelnemers waren erg onder de indruk van het data-ondersteund beleid in Engeland. Beleid wordt wetenschappelijk geëvalueerd en hierdoor weet men beter aan welke knoppen gedraaid kan worden voor optimalisatie. En door de structurele opzet van dataverzameling komt de stem van de kinderen beter door in het beleid. Via het project ‘Bright Spots’ wordt structureel aan kinderen gevraagd hoe zij pleegzorg beleven. Het bleek dat de overgrote meerderheid zich veilig voelt in het pleeggezin en blij is met de pleegzorgwerker. Maar ook bleek hoe belangrijk een mobieltje voor pleegkinderen is, omdat deze continuïteit in hun verleden en heden kan geven. Kinderen vonden het afpakken van mobieltjes daardoor een ontzettend harde straf. Ter ondersteuning van pleegouders wordt het Mockingbird Family Model gebruikt, waarbij een groep pleegouders verbonden wordt met een ervaren, altijd beschikbare (voormalig) pleegouder, waar de pleegkinderen ook kunnen slapen.

In de discussie tijdens de implementatiebijeenkomst concludeerde men dat kinderen in Nederland wel veel bevraagd worden, maar dat de informatie verdwijnt in een brij, waardoor volwassen voormalig pleegkinderen vaak aangeven dat er nooit naar hen geluisterd is. Onze groep wil Bright Spots graag naar Nederland halen en inbouwen in onze monitoring en beleid. Verder onderzoekt een kernteam van NvP, Zorg voor Jeugd, Kinderpostzegels en KennisBureau ter Meulen de geschiktheid en het enthousiasme van het veld voor Mockingbird in Nederland.

Deze reis leidde tot veel meer inzichten en inspiratie. Wij publiceerden een verslag van onze indrukwekkende bevindingen in een digitaal tijdschrift .

Inspiratie voor permanentie in pleegzorg

Fri, 13 Sep 2019 14:33:56 GMT

Studiereis vanuit Kerngroep Actieplan Pleegzorg

Gisteren mochten we veel enthousiasme en betrokkenheid zien tijdens de startbijeenkomst van onze studiereis naar Engeland, gericht op inspiratie voor permanentie in pleegzorgplaatsingen.

Door de indrukwekkende publicaties vanuit Engeland over de mogelijkheden van stabiliteit in uithuisplaatsingen, over pleegzorg en initiatieven binnen pleegzorg, was het mijn droom om beleidsmakers in Nederland een keer kennis te laten maken met inspirerende voorbeelden vanuit Engeland. En nu gaat dat gebeuren!

In Engeland streeft de jeugdwet naar een zo groot mogelijke permanentie voor kinderen die niet thuis kunnen wonen. Permanentie houdt meer in dan stabiliteit en continuïteit, het verwijst ook naar een onvoorwaardelijke band die in het nieuwe gezin moet ontstaan met het kind. Niet dat het kind niet loyaal kan zijn aan de biologische ouders, maar het moet zich veilig en gekoesterd kunnen voelen in het nieuwe gezin.

In Engeland zijn daarom ook wettelijk verschillende vormen van stabiliteit in plaatsingen vastgelegd. Het gaat van een Care order, waarbij biologische ouders gedeeld gezag houden, Special Guardianship, waar ze zeer beperkt gezag hebben en een Adoption order, waarbij wel contact met de biologische familie kan blijven, maar het gezag volledig bij de nieuwe ouders ligt. Hoe vaster de plaatsing, hoe minder breakdown.

Ook zijn er veel mooie initiatieven om de permanentie mogelijk te maken, en pleegouders daarvoor in hun kracht te zetten. Voorbeelden zijn het Mockingbird project, Staying put, matching met aandacht voor de klik tussen kind en pleeg/adoptieouders, opleiding en ondersteuning thuis en op school, en organisaties die wetenschappelijke kennis en beleid verbinden.

Dus gaan we 18-20 september vanuit de kerngroep van Aktieplan Pleegzorg op een studiereis naar Engeland, georganiseerd door KennisBureau ter Meulen met hulp van de NVP. Het Oranjefonds draagt financieel bij aan deze reis. Samen met 21 vertegenwoordigers van allerlei organisaties die verbonden zijn aan pleegzorg, en 2 vertegenwoordigers van pleegkinderen via Jongwijs, gaan we inspiratie zoeken bij het Rees Centre in Oxford en CoramBaaf in Londen. Volgende week meer hierover!

Eye opener: extremen op de voorgrond

Thu, 28 Mar 2019 16:01:16 GMT

Op het verkeerde been gezet door commentaren

Door zelf onderzoek te doen zie je soms patronen van wat in onze samenleving gebeurt. Zo trof het me hoe het lezen van toelichtingen tot onjuiste beelden kon leiden. Want mensen delen vooral meningen als ze erg voor of erg tegen zijn. En daarmee kunnen we juist missen wat de meerderheid denkt.

Pleegzorgonderzoek

Op dit moment werk ik voor een pleegzorgorganisatie een onderzoek uit naar tevredenheid van pleegouders. Voor dit onderzoek hebben ruim 400 pleegouders een vragenlijst ingevuld waarbij men kon aanklikken hoe (on)eens was met stellingen over het functioneren van hun pleegzorg organisatie. In een open vraag kon men het antwoord toelichten.

Bij het verwerken van de antwoorden begon ik met het bekijken en ordenen van enkele open vragen en daarbij schrok ik van het resultaat: Wat een kritiek op de organisatie! Deze organisatie moest wel slecht functioneren, dacht ik. Het was niet allemaal negatief, er waren ook een aantal heel positieve commentaren bij, maar de negatieve opmerkingen komen meer binnen.

Toen ging ik de stellingen zelf analyseren. En wat bleek? Slechts een klein percentage pleegouders, onder de zes procent, was ontevreden, en meer dan vijfentachtig procent was tevreden. Zo’n veertig procent was zelfs zeer tevreden. Een heel andere uitkomst dan ik uit de toelichtingen op de stellingen zou concluderen. Deze opmerkingen hadden me dus een onterecht negatief beeld gegeven.

Heel logisch eigenlijk – niets nieuws. We weten toch allemaal dat je, als je de moeite wilt nemen om een toelichting of commentaar te leveren, dat vooral doet als je het ergens helemaal niet mee eens bent, of enthousiast genoeg om dit te willen delen. Ik vul meestal ook geen review in als ik een product volgens verwachting vind.

Eye-opener

En toch was dit voor mij een eye-opener. Onze huidige maatschappij reageert sterk op de commentaren en emoties van mensen en – zoals de toelichtingen bij de stellingen - die zitten vooral in de meest ontevreden en tevreden hoek.

Mijn onderzoek naar tevredenheid van 1155 volwassen geadopteerden [1] liet dit ook zien: ondanks alle kritiek op adoptie die via de media klinkt, bleek in het onderzoek dat de volwassen geadopteerden in Nederland gemiddeld tevredener zijn dan de gemiddelde Nederlandse bevolking.

Deze observaties bevestigen opnieuw de noodzaak van goed objectief wetenschappelijk onderzoek, waar beleid op zou moeten steunen. Als we bij het onderzoek naar tevredenheid van pleegouders over deze organisatie alleen waren afgegaan op de commentaren, dan hadden we toch een heel ander beeld gekregen en mogelijk ook een beleid dat geen recht deed aan de meerderheid.

‘Een koel hoofd en een warm hart’, leerde mijn moeder mij. Het warme hart om goed te luisteren naar de ontevreden reacties, want die moeten wel serieus genomen worden. Maar het koele hoofd om het grote overzicht niet uit het oog te verliezen. En daar helpt goed onderzoek enorm aan mee - dat blijkt maar weer.

Gera ter Meulen

Kennisbureau ter Meulen, Fundament onder Pleegzorg en Adoptie

[1] Het artikel wordt deze zomer via open access gepubliceerd in Adoption and Fostering

Een jammer grapje van ons brein

termeulen@kb.nl — Mon, 20 Aug 2018 11:22:12 GMT

Ons brein selecteert voor ons welke kennis we relevant vinden – net als de algoritmen van Facebook. Maar we kunnen hier iets aan doen!

Een artikel van Sanne Blauw in de Correspondent [1] zette mij weer aan het denken: waarom is het toch zo moeilijk om beleid te bouwen gebaseerd op wetenschappelijke inzichten? Kijk maar naar het klimaat! Sanne vertelt over de psychologische mechanismen die evidence-based beleid in de weg zitten. En een oplossing: Wees nieuwsgierig, ook al past informatie niet in jouw beeld van de wereld!

Sanne vertelt over het werk van Dan Kahan [2] , juridisch wetenschapper van Yale, over hoe mensen omgaan met onderzoeksresultaten. Kahan vraagt zich af hoe het kan dat mensen zich selectief laten overtuigen door wetenschappelijke kennis. Waarom vertrouwt men onderzoeksresultaten over het positieve effect van een glas rode wijn voor hart- en vaatziekten wel, maar wordt onderzoek dat dat onderuit haalt vergeten? Het blijkt dat ons brein selectief omgaat met informatie die wel of niet binnen onze opvattingen, cultuur of identiteit past. Kahan deed een experiment waarin Amerikanen cijfers moesten interpreteren over het verloop van criminaliteit bij een strengere wapenwet. Wat bleek? De politieke kleur - conservatief Republikein of liberaal Democraat – was veel belangrijker dan het kunnen interpreteren van de gegevens. Liberale Democraten stelden vaker dat de criminaliteit omlaag ging – ook als dat niet uit de cijfers bleek. Bij de conservatieve Republikeinen was dat juist andersom. En hoe slimmer, hoe meer het uit elkaar liep! Dit is een algemeen psychologisch verschijnsel dat bij iedereen optreedt: je brein wil koste wat het kost argumenten vinden om je overtuiging te verdedigen.

Feilbaar

We moeten ons dus realiseren dat we feilbaar zijn. Niet alleen Facebook, maar ook ons eigen brein maakt zijn eigen algoritmes, waardoor we vooral bevestigende informatie toelaten. Maar ja, wat dan? Toevallig stuitte Kahan op een ander fenomeen: Hij deed een onderzoek naar ‘wetenschapsnieuwsgierigheid’ [3] : Hoe vaak las men over wetenschap, in welke onderwerpen was men geïnteresseerd? Bij een vraag over risico’s van klimaatsverandering vond hij opnieuw: liberale Democraten zagen meer risico dan conservatieve Republikeinen. Maar toen Kahan zijn cijfers sorteerde naar nieuwsgierigheid, bleek dat zowel nieuwsgieriger Republikeinen als nieuwsgieriger Democraten het risico van de opwarming van de aarde hoger inschatten. Dus ongeacht hun politieke overtuiging. De bijgevoegde afbeelding laat zien hoe de beide groepen data hierover vertaalden in risico. En dit verband met nieuwsgierigheid bleek ook te bestaan bij allerlei andere beleidsonderwerpen.

Nieuwsgierigheid laten winnen van identiteit

Het bleek dat nieuwsgierige types ook artikelen lazen die verrassend waren, niet alleen die in lijn waren met hun overtuigingen. Dus een oplossing voor onze psychologische barrières is: durf te kijken buiten je comfort zone. Zoek naar informatie die je verrast, die ingaat tegen je overtuigingen, die je je misschien ongemakkelijk laat voelen!

Binnen mijn kennisbureau voel ik soms ook de neiging om artikelen die niet zo passen in mijn overtuigingen te laten liggen, maar ik probeer actief om ook deze mee te nemen. En een voorbeeld waarin ik om moest? Vanuit mijn achtergrond als bioloog, dacht ik oprecht dat een kind het beter zou doen in een heteroseksueel gezin. Toch tonen onderzoeksresultaten naar adopties bij stellen met een gelijk geslacht tot dusver overtuigend aan dat kinderen het hier minimaal zo goed doen. Dus ik ben om. En verder? In mijn Kennisflitsen zal ik jullie nieuwsgierigheid proberen wat meer te prikkelen. In het belang van de kinderen die niet thuis kunnen wonen………

[1] In ‘de Correspondent’ schrijven onderzoeksjournalisten achtergrondverhalen die helpen het nieuws beter te begrijpen. Sanne Blauw richt zich onder andere op fouten in het gebruik van statistiek.

[2] https://decorrespondent.nl/8512/waarom-slimme-mensen-domme-dingen-zeggen/3331604086272-ec8243df?utm_source=De+Correspondent&utm_campaign=9bfbb180aa-EMAIL_CAMPAIGN_2018_07_16_12_57&utm_medium=email&utm_term=0_d5461ddbe9-9bfbb180aa-87529333&mc_cid=9bfbb180aa&mc_eid=5cccd283aa . In dit artikel ook de referenties naar de artikelen van Dan Kahan.

[3] Kahan, D.M., Landrum, A., Carpenter, K., Helft, L. & Jamieson, K.H. (2017). Science Curiosity and Political Information Processing. Advances in Political Psychology, Vol. 38, Suppl. I.

Pleegouder zijn: belangrijk vanuit de islam!

termeulen@kb.nl — Tue, 26 Jun 2018 19:33:19 GMT

Gids voor Islamitische adoptie en pleegzorg in de hedendaagse praktijk

Pleegzorgplaatsingen zijn kwetsbaarder wanneer ze niet aansluiten bij wensen van ouders, pleegouders en pleegkind. Dat geldt ook wanneer het gaat om religie. Om aan te sluiten bij wensen van islamitische ouders, wordt gezocht naar islamitische pleeggezinnen. Maar door een sterk tekort hieraan is de praktijk meestal plaatsing in niet-islamitische gezinnen.

Islamic Guidance

Het gebrek aan islamitische pleeggezinnen komt onder andere door de onduidelijkheden in de islamitische gemeenschap over wat het geloof leert over adoptie en pleegzorg. Daarom heeft het adoptie en pleegzorg team van Penny Appeal in de UK samengewerkt met meer dan 60 islamitische geleerden om een Gids voor Islamitische adoptie en pleegzorg in de hedendaagse praktijk op te stellen “Islamic Guidance on the Contemporary Practice of Adoption and Fostering in the UK”.

Aan te bevelen

Allereerst: Beoordeelt de Koran adoptie en pleegzorg als een goede zaak? De vaderlijke lijn aanhouden is heel belangrijk in de Koran en daardoor hebben veel gezinnen het idee dat pleegzorg of adoptie niet mag. Dit is een misverstand: de essentie is dat het kind over de eigen achtergrond wordt geïnformeerd – zoals tegenwoordig vaste gewoonte is in pleegzorg en adoptie. Zoals de Gids vertelt: ‘ De profetische traditie stelt: ‘Ik en de persoon die zorgt voor een wees, zullen in het paradijs zo zijn’ (en hij doet zijn wijs- en middelvinger tegen elkaar aan)’ ((Sahih al-Bukhari, 6005) ’. De islam staat vol met onderricht en aanwijzingen om wezen goed te behandelen. Onder een wees word een kind verstaan die zonder geschikte ouderlijke supervisie is, dus kinderen die in zorg zijn geplaatst omdat hun ouders mishandelend of verwaarlozend waren, en kinderen waarbij ouders afwezig zijn (zoals niet-begeleide asielzoekende jongeren). Zorg voor kwetsbare kinderen kan volgens de islamitische wet worden beschouwd als ‘verplichting voor de gemeenschap’.

Etnisch-culturele gevoeligheid

Vanuit literatuur over plaatsingen in gezinnen van een andere etniciteit weten we dat het niet per sé belangrijk is dat de etniciteit gelijk is, maar dat de adoptie of pleeggezinnen een etnisch-culturele gevoeligheid hebben – dat ze zich in kunnen leven en weten wat belangrijk is. Daar moeten de adoptie- en pleegouders dan wel in geassisteerd worden. De gids signaleert in dit kader een gebrek aan informatievoorziening over de islam en aan trainingen wat belangrijk is vanuit de islamitische cultuur. Hierbij spelen ook praktische items zoals fundamentele aspect in de islam van seksueel decorum – waaronder het zich bedekken bij het volwassen worden. De Koran geleerden kwamen overeen dat dit niet mocht leiden tot een barrière voor pleegzorg en adoptie, maar dat het om maatwerk gaat. Het uitgangspunt is meer het gedrag, interacties en intenties, niet specifiek het bedekken van het lichaam.

Pleegzorg gaat niet één kant op: de Koran juicht zorg (pleeg)zorg door islamitische gezinnen voor kwetsbare niet-islamitische kinderen toe. Daarbij is het niet toegestaan om de eigen religie op te dringen aan het kind. ‘Er is geen verplichting in religie’ (Koran, 2:256).

De Engelstalige Gids voor Islamitisch adoptie en pleegzorg en een samenvatting hiervan zijn vrij te downloaden vanaf https://pennyappeal.org/appeal/adoption-and-fostering/islamic-guidance . De gids geeft aanbevelingen voor de islamitische gemeenschappen en hun leiders en geeft zelfs aanwijzingen om dit thema in moskeeën aan de orde te stellen.

Minister Dekker wil niet stoppen met interlandelijke adoptie

termeulen@kb.nl — Thu, 25 Jan 2018 14:57:49 GMT

Verslag Algemeen Overleg Adoptie Tweede Kamer 18-1-18

Op donderdag 18 januari 2018 lichtte Minister Dekker van J&V in het Algemeen Overleg met de kamer toe waarom hij het advies van het RSJ-rapport om te stoppen met interlandelijke adoptie niet opvolgt en hoe hij kwaliteit wil garanderen. De minister besprak ook zijn brief naar aanleiding van de problemen die geadopteerden ondervinden bij het zoeken naar hun roots.

Uit het AO

Minister Dekker noemde het RSJ-advies een waardevol rapport, maar neemt de conclusies niet over. In de afgelopen jaren is veel verbeterd in het adoptieproces, echter - het Haags Adoptie Verdrag blijft een overeenkomst gebaseerd op onderling internationaal vertrouwen. Er zit altijd een spanning in het beleid, want volledige controle in de zendende landen kan niet. Wel wil de minister de Centrale Autoriteit sterker positioneren en zal goed gekeken worden naar de individuele dossiers, structurele onregelmatigheden en zullen landen op verdragsniveau worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid. Maar 100% garanties zijn nooit te geven. Dekker zei ook toe te starten met de nieuwe adoptiewetgeving, waarbij kwaliteitsbewaking een doelstelling is.

Uit de brief aan de tweede kamer

De minister betreurt het wanneer geadopteerden geen juiste afstammingsgegevens kunnen vinden. Maar omdat de wet- en regelgeving steeds verder is aangescherpt en omdat de primaire verantwoordelijkheid voor een zorgvuldige afstandsprocedure bij de zendende landen hoort, kan en wil de overheid daar geen verantwoordelijkheid voor nemen. Wel doet de minister een aantal belangrijke toezeggingen: gratis inzage in adoptiedossiers bij de overheid en streven naar kostenvermindering bij vergunninghouders en een subsidie voor een roots-helpdesk bij FIOM.

Het bezoek aan China heeft de minister overtuigd dat het kinderbeschermingsstelsel in China steeds verbetert en dat interlandelijke adopties van kinderen met zware Special Needs momenteel nog in het belang van de kinderen is. Tenslotte neemt het Ministerie van Justitie de subsidiëring van Stichting Adoptie Voorzieningen over.

Nazorg volwassen geadopteerden

Ondanks verzoeken van SAV en FIOM en tot grote teleurstelling van aanwezige geadopteerden vond de minister dat hulp aan volwassen geadopteerden in het reguliere domein moest worden geregeld. Helaas was de Minister van Zorg - hoewel wel uitgenodigd - niet aanwezig en kon dit onderdeel niet met de juiste bewindslieden worden bediscussieerd.

SN-adopties als gemak voor zendende landen?

Kamerleden spraken hun zorg erover uit dat landen achterover zouden leunen met zorg voor kinderen met zware Special Needs, omdat interlandelijke adoptie dit probleem voor ze zou oplossen (China, Oost-Europa). De minister zegde toe dat landen hierop worden aangesproken, maar hij wil deze SN-adopties niet stoppen en daarmee de huidige generatie kinderen in de kou laten staan. Hij illustreerde ook andere culturele factoren die kunnen leiden tot interlandelijke adoptie, zoals Roma kinderen in Oost-Europa en keuzevrijheid van afstandsmoeders in de VS.

Brieven naar de Tweede Kamer

De minister belooft de kamer in de tweede helft van 2018 een brief met zijn visie over interlandelijke adoptie. Hiernaast zal de minister de kamer voor het eind van het tweede kwartaal 2018 een brief sturen over eventueel verder onderzoek naar Nederlandse afstandsmoeders, over eenvoudige (zwakke) adopties en over overleg met VWS over nazorg.

Kindertehuizen de wereld uit? Best moeilijk!

termeulen@kb.nl — Tue, 29 Aug 2017 13:04:14 GMT

Een kindertehuis helpen - klinkt best goed toch? ;) Maar we moeten er juist vanaf!

Want onderzoek heeft laten zien dat opgroeien in een tehuis (zeker voor kinderen onder de drie jaar) schadelijk is. Voor groei, hersenontwikkeling, gehechtheid, stress en nog veel meer. Dus is wereldwijd besloten dat kinderen liefst in gezinnen moeten opgroeien en dat we van tehuizen af moeten. Maar dat valt niet mee!

De UN Guidelines for Alternative Care en het bijbehorende ‘Moving Forward’ laten zien waarom.

We zorgen toch voor kansloze kinderen?

Veel landen zien nog steeds tehuizen als een goede oplossing voor kinderen die niet thuis kunnen wonen. Ook in Nederland is pas een paar jaar geleden een draai gemaakt met een wetgeving die streeft naar zogenaamde ‘inhuisplaatsingen’ in plaats van tehuisplaatsingen.

Het blijkt heel moeilijk om af te stappen van een beleid met tehuizen:

Soms is het gebruik van kindertehuizen overheidsbeleid, de overheid ziet dit als een goede maatregel of weet niet hoe het anders kan;
Het beleidsproces rond alternatieve zorg kan voor overheden ingewikkelder worden;
Sluiten van tehuizen en opzetten van alternatieve zorg is in eerste instantie kostbaar;
In sommige landen vallen kindertehuizen onder de non-profit private sector, waar de overheid weinig zeggenschap over heeft;
Sluiten stuit op weerstanden van de betrokkenen die er werken, hun inkomen uit tehuizen krijgen, of die als goed doel erin investeren – men denkt voor een goede opvang voor kansloze kinderen te zorgen;

De in de adoptiediscussie genoemde aanzuigende werking van adoptie als oorzaak van tehuizen, wordt in de Guidelines niet als factor genoemd.

Wat is nodig voor deïnstitutionalisering?

Allereerst moet de publieke opinie dat een tehuis een goede optie is, veranderen. Ook (internationale) donoren moeten bewustgemaakt worden dat een tehuis geen goede oplossing voor de kinderen is. Maar er is meer nodig:

Er moet politieke wil en budget zijn;
Er moeten goede oplossingen gevonden worden voor de kinderen, de staf en het gebouw;
Er moet een monitoring systeem worden opgezet (‘no data – no problem – no action’);
En er zijn beleidsorganen nodig (nationaal, maar ook regionaal en lokaal) om alles in goede banen te leiden.

Het is moeilijk, maar het kan

Dat laat ‘Moving Forward’ zien met voorbeelden in Moldova, Malawi en Paraguay waarbij het wel lukte. En wat blijkt? Wanneer een systeem is omgebouwd tot familiegerichte zorg, kan het zelfs meer kosteneffectief te zijn dan tehuiszorg. En het belangrijkste: kinderen krijgen betere kansen!

VN Richtlijnen Alternatieve Zorg voor Kinderen

termeulen@kb.nl — Thu, 06 Jul 2017 11:25:28 GMT

Wie had verwacht dat wij niet aan deze VN-richtlijnen zouden voldoen?

De afgelopen zes weken heb ik een internationale internetcursus ‘UN Guidelines on Alternative Care’ gevolgd, met 5000 anderen. Die anderen maakten het extra speciaal – in discussie sessies vertelden deelnemers uit alle werelddelen hoe alternatieve zorg in hun land geregeld was en wat klopte en wat niet. En ook in onze rijke westerse wereld bleken deelnemers zich zorgen te maken over de situatie van hun kinderen– de werkelijkheid laat nog te wensen ten opzichte van de richtlijnen, hoewel deze al in 2009 zijn aangenomen in de Algemene Vergadering van de VN. Ook Nederland kan hiervan leren: wie denkt dat wij wel voldoen, moet ze eens lezen, en ook het handboek 'Moving Forward'dat de richtlijnen uitwerkt voor beleidsmakers.

Het belangrijkst in de richtlijnen zijn het Noodzakelijkheids principe ( Necessity principle ) en het Geschiktheids principe ( Suitability principle ), met de bijbehorende Poortwachtersfunctie ( Gatekeeping ).

Is uithuisplaatsing nodig?
Het Noodzakelijkheids principe en Poortwachterschap eisen dat eerst nagedacht moet worden of er andere oplossingen mogelijk zijn dan uithuisplaatsing. Hierbij gaat het dus om preventie.

In de cursus zagen we steeds een stukje video over de zusjes Asha en Lan. Lan is gehandicapt en Asha geeft haar les. Een slechte oogst zorgt ervoor dat de ouders niet meer goed voor de kinderen kunnen zorgen. De ouders roepen in wanhoop een maatschappelijk werker erbij. Zij plaatst Lan in een instelling, waar ze wel les kan krijgen en Asha in een pleeggezin. Een goed besluit?

Het noodzakelijkheidsprincipe wordt praktisch uitgewerkt in Gatekeeping . Dit ‘Poortwachterschap’ bestaat uit een systematische set procedures:

een beoordelingsprocedure,
individueel gerichte planning en aanpak en
wel-onderbouwde besluiten.

Gatekeeping moet screenen dat een kind niet ongerechtvaardigd in een uithuisplaatsings-traject komt. Het belangrijkste uitgangspunt blijft dat het kind in principe het best bij zijn/haar ouders kan blijven. Armoede mag bijvoorbeeld geen reden tot uithuisplaatsing zijn.
Gatekeeping is niet eenvoudig, Het vraagt goed getrainde professionals, die alle relevante sectoren kunnen beoordelen (gezondheid, veiligheid, onderwijs, etc.) en de mogelijkheden en het mandaat krijgen om hun werk op de verschillende niveaus uit te voeren.

Geen besluit zonder de kinderen zelf
Daarnaast is het ook van groot belang dat de kinderen zelf deelneme n in het besluitvormingsproces. Daar hameren de richtlijnen steeds op. Zoals Ghandhi zei ”what you do for me, without me, is against me” . De behoeftes, rechten en gevoelens van de kinderen en jongeren doen ertoe en moeten in de besluitvorming tellen. ' If you do not ask the children, no matter what their age is, I don't think you can really, really understand what are their needs and you really cannot give them the support that they need if you do not include them in the decision making process’.

Onderzoek vanuit de hele wereld laat zien dat kinderen zelden deel uitmaken van besluitvorming rond hun zorg, of zo bevraagd worden dat ze echt vertellen wat ze nodig hebben. Dit is in strijd met Artikel 12 uit de Rechten van het Kind, dat kinderen ‘het recht geeft gehoord te worden in alle gerechtelijke en administratieve handelingen die hun leven bepalen’.

Het geschiktheidsprincipe
Volgens het ‘ Suitability principle ’ heeft het kind recht op een individueel op maat gemaakte plaatsing wanneer het echt niet thuis kan blijven. De richtlijnen sporen landen aan te zoeken naar permanente oplossingen voor het kind, zodanig dat ‘de meest geschikte vorm van alternatieve zorg geïdentificeerd en geleverd wordt, met een plaatsing die een volledige en harmonieuze ontwikkeling van het kind bevordert, en veiligheid garandeert’. Doel van de zorg is dat ieder kind individuele aandacht, veiligheid, ondersteuning en stabiliteit krijgt in alternatieve zorg.

Kan onze pleegzorg hieraan voldoen?
We doen ons best, maar zeker permanentie is nog steeds een groot probleem. In de cursus wordt een voorbeeld gegeven van het beleid in Oekraïne, waarbij is gekozen voor een andere volgorde dan bij ons in Nederland: eerst kijken of reïntegratie in de familie mogelijk is. Als dat niet mogelijk is, wordt gekeken of adoptie mogelijk is. Pleegzorg is een optie die daarna komt.

Voer voor overdenking? Lees dan de UN Guidelines of lees Moving Forward voor de implementatie..

In mijn volgende blog zal ik ingaan op wat de Guidelines zeggen over het wereldwijde streven om kinderen buiten kindertehuizen te krijgen en houden, problemen en oplossingen hierbij.

Gera ter Meulen

Kennis kost wat

termeulen@kb.nl — Mon, 22 May 2017 15:15:44 GMT

Juist voor beleid rond emotionele onderwerpen als pleegzorg en adoptie is wetenschappelijke kennis belangrijk. Daar wil ik met het KennisBureau ter Meulen aan bijdragen.

‘Opinions are cheap, knowledge is expensive’ las ik onlangs in een artikel. In deze tijd waarin waarheden onder druk staan, ‘nepnieuws’ gebruikt wordt en gevoelens van mensen zwaarder tellen dan feiten, was dit voor mij een eye opener. Dit is wat ik met mijn Kennisbureau voor Pleegzorg en Adoptie voor ogen heb.

Kennis en wetenschap
Ik ben een groot voorstander van het gebruik van wetenschappelijke kennis. En zeker binnen zulke emotionele thema’s als pleegzorg en adoptie. Wijs beleid vraagt volgens mij afgewogen omgaan met kennis en ervaring. Iedereen kent wel een verhaal over pleegzorg of adoptie, maar dat geeft geen goed inzicht.
De kennispiramide hierboven laat zien hoe informatie ontstaat uit het ordenen van data, en kennis uit het zorgvuldig interpreteren van informatie. Dat proberen we in de wetenschap. Wijsheid is een volgende stap.

De kracht van wetenschap
Ook wetenschap staat ter discussie, zeker als resultaten uit het verleden voorspellend moeten zijn voor de toekomst. Kijk maar naar de klimaatdiscussie, naar economie.

Maar het grote voordeel van wetenschappelijk onderzoek is dat dit

iets uitzoekt bij een zo onbevooroordeeld mogelijke groep en
bij grote(re) aantallen (kwantitatief),
of zorgvuldig uitpuzzelt welke factoren een rol kunnen spelen bij een vraagstuk (kwalitatief).

Persoonlijke ervaringen kunnen kleur geven aan argumenten, maar kunnen niet als algemeen geldend neergezet worden. Uitkomsten bij een grotere groep geven meer kans iets te zeggen over de hele groep dan de eigen ervaringen. En zeker bij emotionele onderwerpen, zoals adoptie en pleegzorg, is dat belangrijk. Men is bijvoorbeeld in Nederland erg verdeeld of buitenlandse adoptie een goede zaak is of niet. Daarom hebben wij vorig jaar een zo breed mogelijke groep geadopteerden zelf gevraagd of zij tevreden waren met hun adoptie.

Zorgvuldig werken
Ik ben op dit moment zelf bezig met het schrijven van een wetenschappelijk artikel over dit onderzoek. Ik was mij eerder niet bewust wat een zorgvuldigheid en controles dit vereist. Er worden hoge eisen gesteld aan je gegevens, aan hoe je ze verwerkt en hoe je ze interpreteert. Alles wat ik schrijf wordt meerdere malen door meerdere wetenschappers gecheckt. En dan kan je verwachten dat je na de peer-review nog een keer een herschrijfsessie krijgt. Het kan je maanden kosten voor je artikel geaccepteerd wordt. Ik heb nog een lange weg te gaan. Door deze ervaring heb ik nog meer respect voor de artikelen die ik gebruik.

Hoe dan?
In KennisBureau ter Meulen maak ik gebruik van wetenschappelijke zoekmachines om artikelen over pleegzorg en adoptie te vinden. Ook maak ik gebruik van gespecialiseerde peer-reviewed tijdschriften. Uiteraard neem ik al mijn ervaring en kennis vanuit het ADOC [1] mee, en ik kan processen soms beter begrijpen vanuit mijn persoonlijke ervaringen. Ik probeer met mijn Bureau de voor de praktijk meest relevante wetenschappelijke kennis toegankelijk en beschikbaar te maken. Ik hoef niet in concurrentie met andere organisaties in pleegzorg en adoptie – ik ben volgens mij de enige in Nederland die de internationale literatuur op deze manier scant. Ik werk liever samen.

Waarheden?
Ik verkondig geen waarheden. Ik verzamel kennis die als argumenten gebruikt kunnen worden in het streven naar een betere opvang van kinderen die niet thuis konden wonen. En misschien leidt dit soms tot wijsheid. Van mij en de mensen die mijn diensten gebruiken. Als dat tot verbetering van het leven van kwetsbare kinderen leidt, dan is mijn missie geslaagd.

Gera ter Meulen

[1] Tot 2017 was ik de onderzoeker van het ADOC , Kenniscentrum voor Adoptie en Pleegzorg. Het ADOC moest in 2017 stoppen, met het KennisBureau neem ik dit werk grotendeels over.